«Είμαστε πολλοί αλλά είμαστε μόνοι»

Τι μας έμαθε ο πρώτος μήνας του 21? Απλά την αλήθεια. Η οποία ως γνωστόν πρώτα σε θυμώνει και μετά σε απελευθερώνει. Εν προκειμένω η αλήθεια είναι πως κράτος και αγορά στη Δύση, απέτυχαν απέναντι στην πανδημία. Για να παραφράσω μια γνωστή ρήση του Βολταίρου ακόμη κι αν δεν υπήρχε ο covid – 19 θα έπρεπε να τον εφεύρουμε. Για να μας δείξει καθαρά τα όρια της αδυναμίας μας έναντι δυνάμεων που αναπτύσσονται απειλώντας την ίδια την υπαρξιακή υπόσταση της δυτικής δημοκρατίας, ως συμβολαίου κοινωνικής συμβίωσης. Οι δυνάμεις αυτές όπως εκφράζονται από παντοδύναμες εταιρείες και απομειωμένης ισχύος κράτη, στρέφονται πλέον ευθέως εναντίον του πυρήνα των πολιτικών δικαιωμάτων και των συνταγματικών εγγυήσεων των δυτικών κοινωνιών. Εναλλακτική ασφαλώς δεν μπορεί να αποτελεί ο αυταρχικός κρατικός καπιταλισμός της Κίνας, η οποία φαίνεται να αναβαθμίζει τα γεωπολιτικά πλεονεκτήματά της, μεσούσης της πανδημίας. Ούτε ασφαλώς και η λαϊκιστική άρνηση της πραγματικότητας. Η δικτατορία της οικονομίας πάνω στην κοινωνία και τη φύση, όπως κι αν εκδηλώνεται, είναι πλέον το πρόβλημα.
Υπάρχουν περιθώρια για κοινωνική αυτονομία; «Είμαστε πολλοί αλλά είμαστε μόνοι, μείναμε δίχως όνειρο τώρα που ξημερώνει » που έλεγε κι ο συγχωρεμένος ο Χάρρυ Κλυνν. Απόπειρες γίνονται όμως. Όπως η πρόσφατη περίπτωση του χρηματιστηριακού ακτιβισμού όπου η κινητοποίηση χιλιάδων μικροεπενδυτών έδειξε πως οι κανόνες του παιχνιδιού της Wall Street μπορεί καμιά φορά να στραφούν εναντίον των ισχυρών παικτών της και σε αυτή την περίπτωση εις βάρος των hedge funds που υπαναχώρησαν από μεγάλα στοιχήματα σορταρίσματος λόγω ενός αιφνίδιου ράλι «καταδικασμένων» μετοχών. Μέσα στο σύντομο χρονικό διάστημα, ένας μεγάλος αριθμός μικροεπενδυτών αγόρασε μαζικά μετοχές κάποιων εταιρειών που έχουν πληγεί σε ανεπανόρθωτο βαθμό από την πανδημία του ιού SARS-CoV-2. Μια από αυτές ήταν η Gamestop, μια αλυσίδα καταστημάτων ηλεκτρονικών παιχνιδιών που παλεύει εδώ και μια εξαετία με τις «δυνάμεις» του Διαδικτύου, με την πανδημία και τα short bets να την οδηγούν…σχεδόν σε τελική πτώση. Αλλά τελικά τα ίδια τα hedge funds ήταν αυτά που τράπηκαν σε φυγή διότι οι μετοχές που είχαν σορτάρει εκτοξεύθηκαν στα ύψη, με τριψήφια ή και τετραψήφια άνοδο. Όσο υπάρχουν Δαβίδ που νικούν τους Γολιάθ αυτού του κόσμου, υπάρχει ελπίδα!

Καραντινούλα;

Εντάξει μπορεί η καραντίνα στην οποία βρισκόμαστε να μην είναι η αυθεντική, όπως λέμε ορθόδοξο ΠΑΣΟΚ, αλλά δεν παύει να είναι μιας μορφής καραντίνα. Και διακινδυνεύω την πρόβλεψη πως θα ανοιγοκλείνει τουλάχιστον μέχρι το Πάσχα του 2021.
Κι αυτή είναι χειρότερης μορφής καραντίνα καθώς εργαλειοποιείται κατά το δοκούν ώστε να γίνεται μέρος της πολιτικής αντιπαράθεσης και του παιχνιδιού της εξουσίας.
Τα χαμόγελα λοιπόν έχουν αρχίσει να λιγοστεύουν πίσω από τις μάσκες. Αλλά τώρα προέχει η υγεία, μετά βλέπουμε… Τώρα δεν έχει κανένα νόημα να ανησυχούμε για πολλά. Τη ματαιότητα τη βλέπουμε. Έχει αξία όμως να μη νιώσουμε μόνοι. Αν η πανδημία μας υποχρεώνει σε απομόνωση για να μην γίνουμε κρίκοι στην αλυσίδα της μετάδοσης αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να σπάσουν οι δεσμοί επαφής του ενός με τον άλλο. Είναι σημαντικό ο καθένας μας να νιώσει κομμάτι μιας συνειδητής απόφασης που μοιράζεται με κάθε συνανθρωπό του που παίρνει ακριβώς την ίδια απόφαση. Να μην παραιτηθεί και να μην ηττηθεί. Να μην αυτοκτονήσει από τάχα μου μαγκιά και να μην γίνει serial killer παριστάνοντας τον επαναστάτη χωρίς αιτία, αλλά ούτε και να πέσει στα αντικαταθλιπτικά, στις αμφεταμίνες και στην κόκα. Τα λύματα μιλάνε… και λένε πολλά.
Οπότε αυτή η καραντίνα όποιου βαθμού, ένα μόνο νόημα μπορεί να έχει. Αυτό που θα της δώσει ο καθένας μας. Κάποιος μπορεί να διορθώσει ένα λάθος. Άλλος να κόψει μια κακή συνήθεια. Δεν υπάρχει συνταγή όταν ο στόχος είναι να τα βρεις και να κάνεις ειρήνη με τον εαυτό σου. Γιατί αυτό δεν θα κάνει καλό μόνο στην ψυχική ισορροπία σου αλλά και στο ανοσοποιητικό σου σύστημα.
Είμαστε όλοι αναπόσπαστο μέρος της φύσης, όσο κι αν θέλουμε να το ξεχνάμε. Και η φύση μοιραία κάνει φυσική επιλογή. Το κλειδί είναι η προσαρμογή. Έτσι εξελιχθήκαμε ως είδος και έτσι θα συνεχίσουμε να το κάνουμε.
Άκουσε το podcast

Πόση κανονικότητα χωράει στη «νέα κανονικότητα» ;

Οι άνθρωποι είμαστε πλάσματα της συνήθειας και το χειρότερο που μπορείς να μας κάνεις είναι να μας ξεβολέψεις. Ακόμη κι αν η κανονονικότητα που νοσταλγούμε είναι αυτή που μας έκανε τόσο γουρούνια ώστε να γαμάμε «τζάμπα» εκδιδόμενες μετανάστριες. Η εκμετάλλευση της αδυναμίας είναι πλέον τόσο ορατή που χτυπάει «κόκκινο».
Όχι δεν είμαστε όλοι στο ίδιο έργο θεατές. Η αντίθεση μεταξύ καθολικότητας και ιδιαιτερότητας κάνει το έργο να είναι άλλο για τον καθένα μας. Έχει όμως ένα κοινό παρονομαστή ως οικουμενικό ζητούμενο. Να απελευθερωθούμε από τη σκλαβιά που επιβάλλεται μαζικά, κάτω από το ανελέητο μαστίγιο της υποκρισίας. Να συμφωνήσουμε πως τίποτα δεν είναι ανώτερο από την αλήθεια πως όπου υπάρχει φως, υπάρχει και σκιά. Και όταν καταφέρνουμε να αναγνωρίσουμε τη σκιά μας, σημαίνει πως απελευθερωθήκαμε από τα δεσμά του φόβου που μας κάνει να γυρνάμε αλλού το κεφάλι μπροστά σ’ αυτό που συμβαίνει δίπλα μας ή να κοιτάμε σαν χαμένοι στο διάστημα ψελλίζοντας ασυναρτησίες.
Πόσο ακόμη μπορούμε να παριστάνουμε τους «τυφλούς» μόνο και μόνο για να μην ανταλλάξουμε τη «κανονικότητά» μας με την ευθύνη που προϋποθέτει η ελευθερία. Πόσο ακόμη θα αρνούμαστε πως ο πλανήτης έχει γίνει ένας μεγάλος κουβάς από σκατά; Η KGB, πιο ισχυρή από ποτέ, κυβερνάει δια πυρός και σιδήρου τη Ρωσία που απειλείται άμεσα με πτώχευση λόγω του πετρελαϊκού «κραχ» , το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας αποδεικνύεται άτρωτο στον κορονοιό και λανσάρει κρυπτονόμισμα και η Γερμανία κάνει την «καλή», υποδεχόμενη ασυνόδευτα ανήλικα, σε καιρούς παγκόσμιας πανδημίας της παιδοφιλίας, από το Κρανίδι μέχρι το Μπάκιγχαμ. Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ και η Μ. Βρετανία υπό την ηγεσία δύο «κλόουν» μετράνε κάτι χιλιάδες νεκρούς και σκέφτονται μήπως η μόνη λύση είναι ενέσεις χλωρίνης.
Με αυτούς τους όρους, στη «νέα κανονικότητα» δεν χωράει… κανονικότητα. Στην καλύτερη περίπτωση να χωράει ένα μεγάλο μηδέν. Ο «Μάης 68» διαρκείας που έζησε η Ευρώπη, με τη φαντασία στην εξουσία, τώρα τελειώνει και πέφτει στα κεφάλια μας. Θα μιλήσουν ξανά οι «ιμπεριαλισμοί» για τη διανομή της πίτας. Στο βαθμό που αντέξουμε, με μόνο εφόδιο κάποιες θεμελιώδεις αξίες, ίσως και να καταφέρουμε να το πάρουμε όχι από κει που το αφήσαμε, αλλά από την αρχή. Ας διατηρήσουμε την πίστη πως η ύπαρξη δεν μπορεί να πάει τόσο άσχημα.

ΣΚΟΙΛ ΕΛΙΚΙΚΟΥ ΛΟΙΜΩΧΘΗΚΑΝ είναι το Σχέδιο;

Ζούμε μια ιστορική στιγμή. Κι όπως συμβαίνει πάντα, οι άνθρωποι ζούμε την ιστορία λες και παίζουμε «τυφλόμυγα». Γι αυτό και οι εξηγήσεις συνήθως έρχονται όταν πλέον δεν χρειάζονται. Όμως αυτό που έχει συμβεί είναι πολύ «μεγάλο» για να δείχνουμε αμέριμνοι μένοντας σπίτι. Διότι όλο και περισσότεροι αντιλαμβανόμαστε πως τελικά αν και τα πήγαμε πολύ καλά στο υγειονομικό μέτωπο, σε δεύτερο χρόνο μπορεί να συναντηθούμε με τον … ξαφνικό θάνατο. Ό,τι αποφεύχθηκε δηλαδή με τόσους κόπους και θυσίες, να το δούμε τώρα να συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας μόλις βγούμε από το σπίτι.
Προφανώς είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Αλλά από πουθενά δεν φαίνεται η παραμικρή διάθεση για παγκόσμιες λύσεις. Ούτε καν για ευρωπαϊκές. Εδώ που φτάσαμε πρέπει λοιπόν να είναι σαφές αν το εθνικό κράτος είναι αποφασισμένο να προστατέψει τον εντός συνόρων πληθυσμό του για τον οποίο και είναι υπεύθυνο. Και να μας παρουσιάσει ένα τουλάχιστον αρχικό σχέδιο για το πως θα το κάνει. Αυτό είναι αναγκαίο καθώς οι συνθήκες είναι πρωτόγνωρες και όπως έλεγαν παλιά οι χρηματιστηριακές διαφημίσεις των «σομόν» σελίδων επί των ημερών του τσάρου Γιάννου Παπαντωνίου «οι προηγούμενες αποδόσεις δεν εγγυώνται τις μελλοντικές».
Όταν μιλάμε για προστασία του πληθυσμού σε επίπεδο οικονομίας εννοούμε να μην πηδάει ο κόσμος από τα μπαλκόνια. Για να είμαστε σαφείς. Αυτό μπορεί να αποφεύχθηκε προσωρινά με 800άρια και 600άρια και πολύ σωστά, αλλά ολόκληρη η κοινωνία αγωνιά για το πως θα μοιάζει η επόμενη μέρα. Ούτε ο Πέτσας που μοιάζει με ρομπότ που μιλάει με νιι και λιιι, ούτε ο sexy Χαρδαλιάς είναι οι σωστές απαντήσεις στο αγωνιώδες ερώτημα «Υπάρχει Σχέδιο?». Στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα μόνο και μόνο επειδή ο Χρυσοχοίδης τα πήγε καλά στον Έβρο είναι ένα τεράστιο λογικό άλμα. Πείθει ελάχιστα έως καθόλου ένα κόσμο που δουλεύει, δημιουργεί, επενδύει, ένα κόσμο που άντεξε με τα χίλια ζόρια τα δέκα προηγούμενα χρόνια και που πάνω που είπε «Δόξα τω Θεώ» άρχισε τα «Βοήθα Παναγιά!».
Η οικονομική κρίση μπροστά στην οποία θα βρεθούμε αντιμέτωποι δεν χωράει ούτε «επικοινωνία», ούτε «πελατειακό κράτος». Είναι μια μη συνηθισμένη κατάσταση. Οπότε δεν μπορούμε να επαναπαυτούμε στους συνήθεις τρόπους διακυβέρνησης. Χρειάζεται εθνικό σχέδιο, με ιεραρχήσεις, με τεκμηριωμένες στοχεύσεις, με σοβαρά καθορισμένους στόχους, με πόρους χρηματοδότησης και με χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Δεν είναι η ώρα ούτε για «γελάκια», ούτε για «ατάκες». Μπορεί να μην βοηθάει η ποιότητα του δημόσιου διαλόγου στα ΜΜΕ στη συνειδητοποίηση αυτής της ανάγκης, ωστόσο είναι υποχρέωση μιας κυβέρνησης που πήρε την εντολή να κυβερνήσει με ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα και εκ των πραγμάτων τώρα καλείται να κυβερνήσει από δω και πέρα με πολιτικές που δεν θα έχουν την παραμικρή σχέση με αυτό. Πρέπει λοιπόν να παρουσιάσει στον ελληνικό λαό το σχέδιο με το οποίο θα πορευτούμε.
Ο φόβος της αβεβαιότητας εντείνεται όσο υπάρχει η αίσθηση πως αυτοσχεδιασμοί όπως το 600άρι για την πολύπαθη «μεσαία τάξη» δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν το τσουνάμι. Αν είναι αυτό όλο κι όλο που μπορεί να προσδοκά η μεσαία τάξη που νιώθει τώρα να βυθίζεται σε κινούμενη άμμο, τότε χαθήκαμε. Το «ΣΚΟΙΛ ΕΛΙΚΙΚΟΥ ΛΟΙΜΩΧΘΗΚΑΝ» είναι το Σχέδιο;
Ανασφάλεια που ξεχειλίζει με την προεξοφλούμενη αναβολή για του χρόνου της τουριστικής σεζόν αλλά και το αβέβαιο μέλλον της βιομηχανίας που όσο περνάει ο καιρός πληθαίνουν κι εκεί οι αναστολές εργασιών, καθώς οι παραγγελίες είναι σε ελεύθερη πτώση, οι πρώτες ύλες πανάκριβες, η ρευστότητα περιορισμένη και τα δάνεια τρέχουν. Εκ των πραγμάτων έρχεται νέο κύμα «κόκκινων δανείων» και οι πολυσωσμένες τράπεζες θα χρειάζεται να ξανασωθούν.
Κάπως έτσι τα βλέπουν και οι εκθέσεις παγκόσμιων οργανισμών όπως ο ΟΟΣΑ και το ΔΝΤ. Γι αυτό και πρέπει να υπάρξει σχέδιο σωτηρίας. Μαζί με άλλους; Μόνοι μας; Με νέους συμμάχους; Με παλιούς συμμάχους σε νέους ρόλους; Το σχέδιο σωτηρίας θα πρέπει να υπάρξει ούτως ή άλλως. Αλλιώς θα μιλάμε για καταστροφή τέτοιας έκτασης που το υγειονομικό κομμάτι του κορονοϊού θα μοιάζει με «παράπλευρες απώλειες».
Προφανώς δεν είναι κάτι απλό και εύκολο. Αλλά οι κυβερνήσεις γι αυτό εκλέγονται, για τα δύσκολα. Τα εύκολα μπορούν να τα κάνουν όλοι. Είναι κατανοητή επίσης η συνθετότητα της σκέψης και ο συνδυασμός των εμπειριών που απαιτεί ένα τέτοιο εγχείρημα αλλά ακριβώς αυτό είναι το νόημα του επιτελικού κράτους. Να υλοποιεί σχέδιο και όχι να εξυπηρετεί αιτήματα. Όπως επίσης είναι θεμελιώδες σε μια δημοκρατία το δικαίωμα του Έλληνα πολίτη να γνωρίζει το σχέδιο αυτό, όταν μάλιστα εξαρτάται άμεσα από αυτό, το ψωμί του και η ζωή του. Για να κρίνει αν το σχέδιο αυτό μπορεί να το κάνει δικό του και να πετύχει ή αν πρόκειται να είναι ο «χρήσιμος μαλάκας» στα σχέδια άλλων.
ΥΓ: Παράδειγμα ηγεσίας έδωσε ο «ΤΙΤΑΝΑΣ». Ο Παπαλεξόπουλος είπε αυτό που λέει τη δύσκολη ώρα ο σοβαρός ηγέτης και δεν τρέχει στην ουρά για να πάρει επίδομα από το «γκουβέρνο». «Συνεχίζουμε με ίδιες δυνάμεις! «.

Πρώτη δημοσίευση 20.4.2020 στο Flash.gr